Nachttreinen

Nachttreinen zijn, zoals de naam al zegt, treinen die ’s nachts rijden. De bekendste slaapnachttreinen zijn van de Oostenrijkse ÖBB onder de naam NightJet. Vanuit Nederland is er nog een bedrijf dat slaapnachttreinen rijd, European Sleeper. Dan zijn er natuurlijk ook de reguliere nachttreinen, zoals het nachtnet van NS, of de open access treinen van Arriva. In bijna heel Europa zijn nachttreinen te vinden. In dit artikel bespreek ik reguliere nachttreinen en slaaptreinen.

In Nederland is het reguliere nachtnet best wel karig. De NS rijd elke nacht de serie 1400 elk uur van Rotterdam CS naar Utrecht CS via Den Haag HS, Delft, Leiden CS, Schiphol Airport en Amsterdam CS. Er zijn wel een aantal uitzonderingen. Dinsdag op woensdag onderhoud ProRail het spoor tussen Amsterdam CS en Schiphol Airport en stopt de 1400 serie niet op Schiphol, in plaats daarvan rijd er die nacht een extra trein, van Leiden CS naar Amsterdam Bijlmer ArenA, via Schiphol. Van woensdag op donderdag, en donderdag op vrijdag is ProRail ’s nachts bezig met het spoor tussen Rotterdam en Den Haag. Hierdoor rijd de trein in plaats van via Delft, via Gouda. Wanneer de trein vanuit Rotterdam aankomt in Gouda wisselt deze van rijrichting en wanneer aangekomen op Den Haag HS gebeurt dit nog een keer. Een omslachtige route, maar op deze manier blijven Rotterdam en Den Haag ’s nachts goed bereikbaar met de rest van de randstad. Tussen de twee grote steden en Delft rijden deze nachten pendelbussen.

Van vrijdag op zaterdag komen er extra nachtelijke routes bij. Tussen Eindhoven en Utrecht via ‘s-Hertogenbosch. Tussen Eindhoven en Rotterdam via Dordrecht, Breda en Tilburg. Tussen Utrecht en Amersfoort. En de treinen tussen Tilburg en ‘s-Hertogenbosch, Utrecht naar Arnhem en Nijmegen, Amsterdam en Haarlem, en Amsterdam en Alkmaar, worden naast vrijdag op zaterdag, ook van zaterdag op zondag gereden.

Om gebruik te maken van deze nachttreinen kan een regulier vervoersbewijs worden aangeschaft. Een digitaal of papieren ticket, een interrail dag, een ov-chipkaart of ov-pas, of natuurlijk met de bankpas inchecken. Bij het reizen met de ov-kaart of bankpas geld, ben je voor middernacht ingecheckt? Check dan ook voor 04:00 weer uit. Ingecheckt tussen middernacht en 04:00? Zorg er dan voor dat je maximaal zes uur later weer uitcheckt.

Open access

In de dienstregeling van 2023 is Arriva begonnen met nachttreinen in de open access. Een vanuit de EU bepaalde regeling die ervoor zorgt dat concurrentie op de spoormarkt mogelijk is. In het geval van nachttreinen pakt dit enigszins goed uit voor de reiziger. Van vrijdag op zaterdag rijden ze van Groningen en Maastricht 1 rit naar Schiphol en 1 rit weer terug naar het noorden en zuiden. Sinds maart 2025 rijd Arriva ook een nachttrein van Zwolle via Lelystad en Almere naar Schiphol. Deze trein valt onder het open access, maar wordt gefinancierd door de gemeentes van Almere en Lelystad.

Elders in Europa

Als we naar onze zuiderburen kijken doen wij het erg goed op nachtverbindingen. In België liggen reizigers en personeel graag ’s nachts op bed en rijden er tussen middernacht en 04:00 op zowat elke lijn geen enkele passagierstrein meer, slaaptreinen daarbuiten gelaten. Onze oosterburen gaan in de nacht wel graag op pad. Door de hele nacht rijd er wel een ICE, al dan niet met de nodige vertraging. Elke dag kun je ’s nachts van München in Kiel komen, of van Berlijn in Basel. Misschien zelfs nog met dezelfde trein in Zürich, maar dat hangt af van de vertraging die je hebt opgelopen. Al is je weg vervolgen met een trein van de SBB niet per se een straf. Je weet in ieder geval dat je op tijd op bestemming komt. Nu we het toch over Zwitserland hebben, de SBB, BLS, en alle dochter’bedrijven’ van de SBB, hebben een groot netwerk van regulier nachttreinverkeer door het land. Voornamelijk het s-bahnnetz rond de grotere steden zoals Zürich, Bern, Basel en St. Gallen is uitgebreid, en punctueel.

Slaaptreinen

Heb je het over een nachttreinen, dan denken de meeste mensen meteen aan de nachtelijke treinen met bedjes erin. De donkerblauwe NightJet treinen zijn het boegbeeld voor slaaptreinen, en ga je een reis met de trein maken door Europa dan is de kans groot dat je je minstens 1x gaat bevinden in een van hun treinen. Laat ik makkelijk beginnen. Welke nachtelijke treinen rijden nu, oktober 2025, rond. Een hoop, maar ik zet de belangrijksten even op een rij. Hieronder een tabel.

Amsterdam – Zürich HB Berlijn Hbf – Zürich HB	In Frankfurt Main komen de treinen samen om als 1 trein door te rijden naar Zürich.
Amsterdam – Innsbruck / Wenen Hamburg – Innsbruck / Wenen	In Nürnberg Hbf worden de delen voor Innsbruck en Wenen losgekoppeld en samengebracht met de delen uit Hamburg-Altona.
Berlijn Hbf – Warschau – Graz
Wenen – Rome / La Spezia München – Rome / La Spezia	In Villach komen de treinen uit Wenen en München samen, om in Tarvisio zich weer te verdelen tussen Rome en La Spezia.

EuroNight

EuroNight is een samenwerking die vele Europese nationale vervoerders in 1993 zijn aangegaan om internationaal nachttreinverkeer makkelijker te maken. De kosten worden met elkaar gedeeld en personeel kan slim worden ingezet. Een aantal verbindingen die voorheen onder de EuroNight vielen, zijn overgenomen door de Oostenrijkse ÖBB. Zij hebben de slaapnachttreinen omgedoopt naar ‘NightJet’. Net zoals bij de EuroNight word er op een aantal plaatsen van locomotief gewisseld, worden rijtuigen in andere samenstellingen geplaatst, komen treinen samen, gaan treinen uit elkaar, en wordt er een personeelswissel uitgevoerd. Veel Interraillers kiezen voor een EuroNight slaapnachttrein op minstens een van de treinen in hun Europese rondreis. Hieronder een aantal populaire routes.

Stockholm – Malmö – Kopenhagen – Berlijn	Door de SJ geëxploiteerde EuroNight. In oktober 2025 leek het er op dat deze trein zou stoppen. De Duitse RDC, die het materieel en personeel levert, gaat toch door.
Praag – Leipzig – Zürich Berlijn – Leipzig – Zürich	In Leipzig komen beide treinen samen om door te rijden naar Zürich.
Warschau – München
Banovce nad Ondavou – Praag	Voorheen van Humenne naar Praag.
Stuttgart – Zagreb / Venezie / Budapest Zürich – Zagreb / Graz / Budapest Wenen – Venezie / Zürich	In Schwarzach-St. Veit gaan de treinen naar Zagreb en Graz hun eigen weg, of komen ze samen richting Zürich. Tot hier rijden de wagens van/naar Zagreb uit Stuttgart samen met die uit Zürich. In Salzburg komen enorm veel treinen aan die vervolgens worden gehusseld om door te rijden naar eigen bestemming.
Wenen – Bucharest

European Sleeper

Het Nederlandse bedrijf European Sleeper, vaak afgekort tot ES, is begonnen met een goedkope nachttrein vanuit Brussel via Rotterdam, Amsterdam, Amersfoort naar Berlijn. Een jaar later, in 2024, is deze verbinding verlengt via Dresden naar Praag. In de winter van 2024 – 2025 hebben ze een aantal nachttreinen van Brussel via Eindhoven en Innsbruck naar Venezië laten rijden. Deze reed alleen heen, en niet terug.

Er zijn plannen om de nachttrein van Berlijn naar Parijs opnieuw te laten rijden, en een trein te introduceren van Amsterdam via Brussel naar Barcelona. De bedoeling is om met die verbinding Parijs over te slaan, omdat de grootste stations van Parijs allemaal kopstations zijn.

Nachtelijk reizen

Wie graag nachtelijk reist krijgt de komende jaren steeds meer keus. Vanuit Nederland naar het buitenland rijden er ondertussen 3 verschillende lijnen, en het lijkt er op dat dit alleen maar gaat uitbreiden. Voor lange reizen kan het combineren met een nachttrein een makkelijke manier zijn om veel kilometers af te leggen, deels terwijl je slaapt. Combineer bijvoorbeeld de NightJet naar Innsbrück of Wenen met je reis naar Slovenië, Kroatië of Hongarije. Of reis naar Hamburg en stap daar op de EuroNight naar Stockholm voor vakantie in het mooie Scandinavië.

Zoals misschien al is opgevallen zijn er maar bar weinig nachttreinen die naar Frankrijk of het Iberisch Schiereiland (Spanje en Portugal) gaan. Dit komt doordat het voor bedrijven nogal moeilijk is om in Frankrijk tussen SNCF te komen. SNCF heeft hun eigen nachttreinnetwerk, en geen zin om dat uit te breiden over de grens. Tevens is het lastig om Spanje in te komen, de meeste sporen worden na de grens van Spanje breedspoor (1668mm), behalve de hogesnelheidslijn, die blijft normaalspoor (1435mm). Het 1668mm breedspoor wordt ook wel Iberisch spoor genoemd, aangezien het alleen in Spanje en Portugal, en op voormalig Spaans/Portugees grondgebied gebruikt word. TGV’s razen van Parijs naar Barcelona binnen een mum van tijd, maar nachttreinen waarvan de draaistellen verwisseld worden terwijl je slaapt, gebruiken ze alleen nog maar van Roemenië naar Moldavië.